Inleiding
Elk nadeel heb z’n voordeel, zou Cruijff zeggen. Door de klimaatverandering is de wijnbouw in Zuid-Limburg flink in opkomst. Relatief natuurlijk nog klein, als je het afzet tegen grote wijnlanden in Zuid-Europa en de nieuwe wereld, maar het aantal wijngoederen in Zuid-Limburg groeit nog steeds. Helemaal nieuw is de wijnbouw in Limburg niet: de Romeinen verbouwden hier destijds al wijn.
In De Limburger lees ik ook, dat – zeker deze zomer – door de droogte de pluk steeds vroeger valt. In Frankrijk, Italië en Spanje moesten ze dit jaar zelfs al in juli plukken, wat alles behalve ideaal is als het kwik ondertussen nog steeds rond de 40 graden ligt. In Limburg waren de wijnboeren genoodzaakt al eind augustus met de pluk te beginnen, waar je als wijnboer normaliter pas half september oogst.
Op deze pagina verzamel ik Zuid-Limburgse ‘wijngoederen’. Ik vind de term wat vreemd aandoen, maar een wijngoed is zeg maar het hele wijnbedrijf, de wijnboerderij zeg maar. De wijngaarden natuurlijk, maar ook de wijnmakerij en het proeflokaal. Je zou ook kunnen spreken van ‘domeinen’. Gevoelsmatig ben ik geneigd van het meervoud van wijngoed ‘wijngoeden’ te maken. 🙂 Omdat ‘wijngoederen’ de associatie oproept met ‘goederen die te maken hebben met wijn’. Zoals wijnvaten, wijnpers et cetera. Maar goed, dat is de taalnerd in mij.
De volgorde van de besproken wijngoederen in dit blog is vooralsnog random, naar gelang ik ze tegenkom in de krant of in levenden lijve. De veiligheidsregio Zuid-Limburg is identiek aan de geografische indeling en omvat 16 gemeenten. Zie onderstaande kaart, met dien verstande dat Onderbanken, Schinnen en Nuth nu samen de gemeente Beekdaelen vormen. Kerkrade staat in kleinere, rode letters (waarom weet ik niet), maar telt wel mee als aparte gemeente. Misschien omdat dat een heel gevaarlijke gemeente is… 😉
Interessante weetjes over de wijnbouw
Normaliter worden de druiven in Limburg dus halverwege de maand september geoogst. Om het juiste moment te kiezen zijn wijnmakers zijn tegen het einde van de zomer continu aan het meten en proeven hoe het zit met de aroma’s en het suiker- en zuurgehalte in hun druiven. Door de klimaatverandering floreren de wijndruiven ook in Limburg steeds beter. In Limburg heerst inmiddels een klimaat dat vergelijkbaar is met dat van de Franse bourgognestreek zo’n dertig jaar geleden. De zone met het aantal zonuren die in 1970 ter hoogte van Parijs lag is inmiddels naar Nederland verschoven. In Limburg hebben de wijnen daardoor een niet te hoog alcoholpercentage.
Voor sommige druivensoorten, zoals de auxerrois en müller-thurgau, wordt het zelfs in Limburg al te warm. Die kunnen inmiddels beter in bij voorbeeld Denemarken verbouwd worden.
Als het te warm wordt, moeten de wijnboeren maatregelen nemen om schimmels tegen te gaan. De ranken moeten dan ook meer water krijgen. Als de stokken door de hitte gaan verweren, stopt de ontwikkeling en krijg je kleine besjes. Wijnboeren kunnen de ranken van blad ontdoen bij te grote hitte. Een andere optie is hagelnetten boven de wijnranken. Die zijn wel vrij prijzig.
Druiven die bedoeld zijn voor dessertwijn worden overigens later geoogst, om de druiven meer te laten rijpen en een hoger suikergehalte te krijgen. Botrytis (edele rotting) speelt daarbij ook een rol. Die schimmelziekte wil je niet eerder in het seizoen hebben.
Bij de oogst worden de wijnboeren vaak geholpen door vrijwilligers. Na het plukken worden de druiven ontsteeld en gekneusd in een soort hakselmachine.
Behalve het aantal zonuren in de zomer is ook het weer in de winter en het voorjaar van belang. Door de zachtere winters beginnen de knoppen van de wijnstokken in het voorjaar steeds vroeger uit te lopen. Maar die knoppen zijn kwetsbaar voor vorst in het voorjaar. In 2024 had een nachtvorst desastreuze gevolgen voor de oogst van dat jaar.
Een hagelbui kan in de zomer ook veel schade aanrichten aan de oogst. En teveel regen is ook niet goed, want druiven houden in principe van droog en zonnig. Het is dus als wijnboer steeds hopen op het juiste weer. Van droogte hebben zij dan weer minder snel last dan andere boeren.
Vereniging van Wijnbouwers
De wijnboeren in Zuid-Limburg zijn verenigd in de Verenigde Wijnbouwers Zuid-Limburg, gevestigd in Valkenburg. Doelstelling van de vereniging is een beschermde oorsprongsbenaming (BOB) definiëren, vaststellen en handhaven voor de wijnen die afkomstig zijn uit en geproduceerd worden binnen het werkgebied. Ze hanteren strenge eisen voor de grondsoorten löss en mergel. De vereniging heeft een Instagram en een Facebook pagina: Verenigde Wijnbouwers Zuid-Limburg Instagram en Wijnbouwers Zuid-Limburg Facebook.
Zuid-Limburg telt ongeveer 20 domeinen, volgens de website Start in Limburg.
Het wijnbouwgebied ‘Maasvallei Limburg’ is sinds 2018 een door de EU erkende Beschermde Oorsprongsbenaming (BOB). Een andere erkende oorsprongsbenaming in Zuid-Limburg is BOB Mergelland. Daarnaast heb je BOB Vijlen, en BOB Voerendaal.
Route(s) des Vins
In Zuid-Limburg zijn verschillende bewegwijzerde wijnroutes. Deze wandelroutes voeren je langs meerdere wijngaarden tegelijk, met informatieborden over druivensoorten en de teelt. Zie de website van Visit Zuid-Limburg voor een overzicht. Je kunt daar ook de folders downloaden, of je kunt ze ophalen bij een Visit Zuid-Limburg punt.
Bij Wahlwiller vind je de Wittemer Wijngaard, een van de oudste van Nederland en onderdeel van de Route des Vins, de eerste bewegwijzerde wijnwandelroute van het land.
Bij Noorbeek is ook zo’n wandelroute. En in Voerendaal kun je ook een Route des Vins lopen, ongeveer 12 km. Zie de website van Visit Limburg. Die leidt langs Wijngoed Fromberg, Domaine Salamander en Wijngaard St. Martinus.
Opleiding wijnbouw
Als je zelf graag de wijnbouw in wilt, dan kun je de opleiding voor wijnbouwers van Yuverta volgen. De opleiding van 7 dagdelen (plus zelfstudie) is bedoeld voor voor startende wijnboeren, medewerkers en zij-instromers. De opleiding wordt gegeven bij de wijndomeinen Mergelsberg in Noorbeek en Lewiese in Nederweert.
Wijnfeest Wahlwiller
In het laatste weekend van september wordt op zondag in Wahlwiller traditioneel het Wahlwiller wijnfeest gevierd. Dit begint al vroeg – om 11:00 uur, met een openluchtmis bij de Hubertuswijngaard. Dan breekt het feest los, uiteraard gepaard gaande met een hoop ‘wijnproeverij’. En muzikale omlijsting. Ook wordt jaarlijks de wijnkoningin gekozen. Er zijn gratis rondleidingen en op het ‘foodplein’ zijn hapjes te krijgen.
Maar liefst 11 wijngoederen nemen aan dit festijn deel: Hubertus Wijngaard, Domaine Salamander, Landgoed Overst, Cunibertus Wijngaard, Wijngaard Kunrader Vallei, Domaine Backerbosch, Domein Steenberg, Hoeve Neckum, Domaine des Marnières, Wijndomein Holset en Wijndomein Stokhem.
De domeinen, ingedeeld naar gemeente
Eijsden-Margraten
Wijndomein D’Hunes
Wijndomein D’Hunes in Sint Geertruid begon pas in 2016 met een kleine wijngaard en is inmiddels uitgegroeid tot zeven hectare, verspreid over meerdere dorpen in het Heuvelland.
Gulpen-Wittem
Domaine Salamander (Eyserheide)
Domein Salamander in Eyserheide – dicht bij Gulpen, iets ten noordoosten, ter hoogte van Wijlre en Elkenrade – wordt gerund door wijnboer John Cox. Zij zijn dit jaar ook al vroeg in september begonnen met het oogsten van de frühburgunder en de siegerrebe.
Op de website vertellen ze iets over de geschiedenis van het wijngoed. Op de foto is een mooie hoeve te zien, met de kenmerkende ronde poort zoals je die in Zuid-Limburg veel ziet. In 2007 begon John Cox een wijngaard aan te planten. Ze begonnen met de blauwe druif Pinot Noir (op ruim de helft van de wijngaard) aan te planten en als witte druiven de Chardonnay, Pinot Gris, Auxerrois en Riesling. De Frühburgunder en Siegerrebe zijn daar in 2013 nog bij gekomen.
Op Domein Salamander kun je ook een rondleiding boeken (kosten € 14,-). Je krijgt dan uitleg over de wijnmakerij, en je krijgt een proeverij met drie verschillende soorten wijn.
Wittemer Wijngaard
Wittemer Wijngaard – gelegen op de hellingen van de Kruisberg langs de kleine Zinselbeek bij Wahlwiller – is één van de oudste domeinen van Nederland. Dit wijngoed is in 1971 gestart door Dr. Schepl, en heeft sindsdien de nodige ups en downs gekend. Sinds 1999 hebben Wim Hendriks en Leny van Bavel het beheer overgenomen en de oude tradities zoveel mogelijk hersteld.
De “Wittemer Wijngaard” produceert “Wittemer Wijn” van de druivensoorten Riesling, Müller Thurgau, Pinot Noir en een enkele Pinot Gris.
Maastricht
De Apostelhoeve (Maastricht)
Het oudste domein in Zuid-Limburg is de Apostelhoeve, op de Louwberg bij Maastricht, op de zuidhellingen van het Jekerdal. De opa van de huidige eigenaar Robin Hulst plantte hier in 1970 de eerste wijnstokken op zijn weiland.
Wijndomein de Apostelhoeve bestaat op het moment uit 24 hectare, waar 7 verschillende druivensoorten zijn aangeplant: Müller-Thurgau, Auxerrois, Riesling, Pinot Gris, Viognier, Chardonnay en Pinot noir. Daarvan wordt een gelijk aantal soorten wijn gemaakt, plus drie mousserende wijnen.
Bezoekers kunnen terecht in de wijnwinkel of een rondleiding met proeverij boeken.
Meerssen
Domein de Wijngaardsberg (Ulestraten)
In Ulestraten vind je Domein de Wijngaardsberg, van wijnmaker Jules Nijst. Volgens de website van dit domein maakten de Benedictijner monniken al in de 10e eeuw (anno 968) op deze hellingen al wijn.
Blijkens de website verbouwen ze hier zowel witte, rode als mousserende wijnen. Zoals Auxerrois, Pinot Gris, Chardonnay, Blanc de Blanc en Pinot Noir. En de desserwijn ‘LH’, wat staat voor ‘Laote Haange’, oftewel wijn van laat geplukte druiven van de chardonnay. En de mousserende ‘Brut’ (champagne mag het niet heten natuurlijk), gemaakt van chardonnay en pinot noir.
Vaals
Wijndomein St. Martinus (Vijlen)
Dit domein spreekt mij vanwege de naam natuurlijk enorm aan. 😉 Dit domein bestaat sinds 1986 en produceerde als eerste rode wijn in Nederland. Eigenaar Stan Beurskens geldt als een van de bekendste oenologen van het land en zet sterk in op duurzame teelt, met kelders die energieneutraal werken. De wijngaard won meerdere gouden medailles bij de Wijnkeuring van de Lage Landen, een belangrijke wedstrijd voor Nederlandse en Belgische wijnen.
Op de website van St. Martinus moet je eerst je geboortedatum invullen in het kader van ‘Nix’. Dat vind ik nogal overdreven, los van de AVG aspecten. Maar goed ik ben nu dus geboren in 1940…
Dit domein organiseert ook rondleidingen, en bovendien ook opleidingen. Er is ook een ‘Löss-hotel’ en ze serveren in het weekend ook lunches en diners in het ‘Löss-Smaaklokaal’.
Domein Holset
Domein Holset (tevens ‘Boutique Hotel’) ligt aan de voet van de Vaalserberg. Ze noemen zich ‘Bruisend wijnhuis’, en zoals die naam al doet vermoeden draait hier alles om mousserende wijn. Elke middag is er een rondleiding met proeverij, en wie liever niet meer achter het stuur kruipt, kan overnachten in de eigen B&B met kamers in verschillende thema’s.
De vinificatie volgens de traditionele methode vindt plaats in de modern ingerichte wijnmakerij in Lemiers. Bij Domein Holset maken ze biologische wijn. Ook dit wijnhuis organiseert rondleidingen – en natuurlijk proeverijen.
Valkenburg
Wijngoed Lenoire (Berg en Terblijt)
Wijngoed Lenoire is genoemd naar zijn eigenaar, Bas Lenoire. Dit wijngoed – gelegen op de Rasberg – is door hem ontwikkeld sinds hij in 2020 vier hectare landbouwgrond gekocht heeft om de wijngaard op te starten. Inmiddels is dit een exclusief domein, dat een beperkte oplage wijn van hoge kwaliteit levert aan – ook exclusieve – restaurants. Lenoire had voorheen zelf een Italiaans restaurant, Vino & Friends in Maastricht.
Wijngoed Lenoire verbouwt vijf verschillende druivensoorten Pinot Gris, Chardonnay, Pinot Blanc, Pinot Noir en Sauvignon Blanc. Daarvan worden vier exclusieve wijnen gemaakt. De bodem van mergel met een bovenlaag van kiezel is de ideale grond om wijn op te verbouwen, terwijl ook de ligging van de wijngaarden bijdraagt aan het juiste klimaat voor wijnbouw.
Opmerkelijk is ook dat deze wijngaard bijen gebruikt om de druiven beter tot bloei te laten komen. Ze hebben 6 bijenkasten staan. En in de winter grazen (en bemesten) Shropshire schapen tussen de wijnranken, zonder daaraan te vreten. Wijngoed Lenoire organiseert ook rondleidingen (zie de website).
Voerendaal
Wijngoed Fromberg (Ubachsberg)
Wijngoed Fromberg in Ubachsberg, actief sinds 1994, behoort tot de bekendere namen van het land. Ook deze heeft een NIX-filter, wat naar mijn idee niks uithaalt, want je kunt invullen wat je wilt. En het lijkt me niet dat het bekijken van websites van wijngoederen schadelijk is qua alcoholgebruik. Ze kunnen beter goksites verbieden.
O de website bij Ons verhaal is te lezen dat het wijngoed is gestart door Paul Wiertz, samen met zijn kinderen en schoonzoon. Ze begonnen met de druivenrassen Müller Thurgau en Auxerrois. De wijngaarden floreren op de mooie hellingen van Voerendaal, op een bodem van kalk, leem en vuursteen.
De onderneming wordt nog steeds gerund door dochter Carmen met haar man Paul. Zoon Maurice beheert de produktie en de kelder. Dit domein heeft een BOB, De Voerendaalse Bergen.
Ze hebben een leuk blok ‘Nieuws’ op de website, dat ook up to date is. Morgen (13 september) houden ze een event Franse sferen. Dit domein heeft ook arrangementen. Je kunt er trouwen en ze hebben rondleidingen.
