De ‘Nederlandse’ provincie Limburg werd pas officieel onderdeel van Nederland in 1867. Zie ook de website van de provincie Limburg hierover. Op de website van de provincie is ook een kaart van 150 jaar Limburg te raadplegen. Op die webpagina wordt de hele historie van Limbur uiteengezet. De hierna volgende tekst is een verkorte samenvatting daarvan.
Je kunt daar zien dat wat nu Limburg is tot 1794 een lappendeken van gebiedjes was, die toebehoorden aan allerlei verschillende partijen. Die versnippering was het gevolg van het uiteenvallen van het rijk van Karel de Grote. Hij had Europa rond het jaar 800 verenigd in het ‘Heilige Roomse Rijk’, met Aken als centrum. Karel de Grote is dan ook begraven in Aken (Aachen, D). Dit Frankische rijk viel na zijn dood uit elkaar als gevolg van de erfrechtelijke regels. Het rijk werd opgedeeld in het West-Frankische Rijk, het Midden-Frankische Rijk en het Oost-Frankische Rijk. Het huidige Limburg lag in het Midden.
Deze gebieden bestonden grofweg uit:
* het graafschap Loon en het graafschap Horn, die beiden onder het Prinsbisdom Luik vielen;
* de landen van Overmaas (het huidige Zuid-Limburg met het Land van Valkenburg, het Land van ‘s-Hertogenrade en het Land van Dalhem) en de tweeherige stad Maastricht;
* het Nederlandse deel van het Overkwartier van Gelre (de kern van het huidige Noord- en Midden Limburg).
Bron: Wikipedia Geschiedenis van Limburg, licentie Creative commons
Interessant detail: de vijf belangrijkste vorstendommen van Limburg vind je nog terug in de Limburgse wapen: het land van Valkenburg, het hertogdom Gulik, het graafschap Horn en het hertogdom Gelre, met in het midden het wapen van het middeleeuwse hertogdom Limburg (dat dus niet in de provincie Limburg lag).
In 1794 vielen de Fransen – na de Franse revolutie een jaar daarvoor – binnen en veroverden het Maasdal. Op 31 augustus 1795 deelden ze het gebied in twee departementen in: Roer en Nedermaas, met Maastricht als hoofdstad (ten detrimente van Roermond, dat voordien ook een belangrijke rol had gespeeld). De landerijen van de adel en andere lokale potentaten werden – geheel in de geest van de revolutie – onteigend. Ook werd het Frans als officiële taal ingevoerd, en werden het Kadaster en het bevolkingsregister – dat de Fransen vreemd genoeg zelf helemaal niet hebben – ingevoerd. In verdragen met De Bataafse Republiek (onder andere de vesting Maastricht), Oostenrijk (verschillende gebiedjes toebehorend aan het Habsburgse rijk) en Pruisen (Pruisisch Gelre) werden de aan hen toebehorende gebieden afgestaan aan Frankrijk.
Nadat Napoleon de macht had overgenomen – en vervolgens in 1815 zijn ondergang tegemoet ging in Waterloo – werden de departementen Roer en Nedermaas al in januari 1814 door Frankrijk prijsgegeven. In de onderhandelingen tussen de overwinnaars – leidend tot het Verdrag van Parijs van 30 mei 1814 – komt het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden onder koning Willem I tot stand. De precieze verdeling wordt vervolgens gemaakt in het Traktaat van Wenen. Daarbij wordt de provincie Limburg onderdeel van het Koninkrijk. Willem I had daarmee gewonnen van de Pruisen, die het Maasland ook opeisten. Ook het huidige België en ook Luxemburg werden ondergebracht bij het Koninkrijk der Nederlanden. Willem I kon het niet eens worden met Pruisen over de zinkmijn in de buurt van Kelmis (bij Vaals). Zo ontstond Neutraal Moresnet, een zelfstandig vrijstaatje, dat uiteindelijk pas in 1920 bij het Verdrag van Versailles aan België werd toegewezen. Vandaar dat je in Vaals de Viergrenzenweg hebt, omhoog voerend naar het Drielandenpunt.
Bij het Traktaat van Wenen werd de grens in Noord-Limburg bepaald tot ‘1 kanonschot naar het Oosten’, waarmee de grens met Duitsland zo’n 3 km van de Maas kwam te liggen. In Midden en Zuid-Limburg werden grofweg de grenzen van het Franse departement aangehouden. Als naam werd gekozen voor Limburg, terwijl dit een graafschap was dat ten zuiden van de voormalige departementen Roer en Nedermaas lag, bij het stadje Limburg aan de Vesder, in het noordoosten van de huidige Belgische provincie Luik. In de Grondwet van 1815 wordt een gouverneur aangewezen om de nieuwe provincie te besturen. Vandaar dat de Commissaris van de Koning in Limburg nog steeds met die naam wordt aangeduid. En Maastricht wint het weer van Roermond in de strijd om hoofdstad te worden.
De gewone Limburgers zelf bekeken deze ontwikkelingen met gemengde gevoelens. Ze waren blij dat de adel het niet meer voor het zeggen had en dat de Fransen vertrokken waren, maar nu vielen ze onder ‘Holland’, waar ze weinig affiniteit mee hadden.
Tot in 1830 in Brussel de revolte uitbrak in de zuidelijke provincies, dat afscheiding van de Nederlanden wilde en de staat België wilde vormen. Onder meer het besluit van Willem I om het Nederlands als officiële taal in te voeren viel slecht bij de zuidelijke provincies. Ook de religieuze tegenstelling (Protestanten in het Noorden en Katholieken in het Zuiden) speelde een rol. De Limburgers voelden er wel wat voor om zich bij België aan te sluiten. Toen de opstandelingen heel Limburg – met uitzondering van Maastricht – veroverd hadden verklaarden alle overige Limburgse gemeenten zich bij België te willen aansluiten.
Vervolgens hoopt Willem I deze situatie eerst te kunnen oplossen door een beroep te doen op de grote mogendheden. Die willen de opstandelingen echter tegemoet komen. Daarop trekt Willem I met een leger op tegen de opstandelingen in de Tiendaagse Veldtocht. De Belgen werden daarbij in de pan gehakt, totdat de Fransen hen te hulp schoten. Bij de wapenstilstand in 1831 wordt de kwestie nog steeds niet opgelost.
Pas op 19 april 1839 komt er een akkoord tot stand, waarbij de afscheiding van België wordt erkend. In 1843 in het verdrag van Maastricht worden de definitieve grenzen vastgesteld. De Belgen krijgen westelijk Limburg. Het oostelijke deel van Limburg wordt daarbij in haar huidige vorm, als ‘Hertogdom Limburg’ toegedeeld aan De Nederlanden. Maar Limburg wordt ook lid van de Duitse bond, waardoor het mede onder de Pruisen kwam te vallen. Dat was uiteraard een ingewikkelde spagaat.
De houding van de Nederlandse regering was niet heel positief over Limburg. Sommigen waren het liever kwijt dan rijk. In 1848 wilden de Pruisen de Duitse Bond omvormen tot een Duits Rijk. De Limburgers hadden er wel oren naar daar deel van uit te maken en een Duits Bundesland te worden. Het Guliker, Gelder en Kleefse land waren voordien ook Pruisisch. Uiteindelijk loopt dit idee op niets uit.
De Duitse Bond valt in 1866 als gevolg van de Pruisisch – Oostenrijkse oorlog uit elkaar, en op 11 mei 1867 worden in het 2e Verdrag van Londen de banden van Limburg met de Duitse Bond opgezegd. Zodoende gaat dat jaar de boeken in als de definitieve inlijving van Limburg in Nederland. Niet van harte, getuige de eerdere avances richting de Belgen en later de Duitsers.
Het Wapen van Limburg wordt dan vastgesteld. De Limburgse vlag komt echter pas in 1953 tot stand.
Aan de hand van bovenstaand overzicht van de geschiedenis is wel te begrijpen, dat de Limburgers zich niet onverdeeld onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden voelen. Een aardig voorbeeld op de website van de provincie is welke verschillende ‘nationaliteiten’ een man uit Sibbe, die de 90-jarige leeftijd mocht bereiken, tijdens zijn leven door al deze turbulentie gehad heeft: Oostenrijker, Nederlander (‘Staats’), Fransman, weer Nederlander, Belg en uiteindelijk opnieuw Nederlander!
