Vlakbij Gulpen ligt op het plateau van Margraten het buurtschap Ingber, dat nu onderdeel is van de gemeente Gulpen-Wittem. De plaatsnaam Ingber kwam in het verleden in diverse variaties voor: Inber, Incber, Engber, Engmer en Engmaar. Samen met het buurtschap De Hut heeft Ingber alles bij elkaar slechts 200 inwoners.
Het is een korte wandeling vanuit Gulpen, als je de Ingbergrachtweg volgt. Die is genoemd naar de Ingbergracht, een zogeheten ‘droogdal‘ of ‘grub’ (vgl. de plaatsnaam Grubbenvorst). Een droogdal is een langgerekte laagte die ontstaan is door de erosie van afstromend regenwater. Bij aanzienlijke regenval kan het veranderen in een beek.
Soms loopt door een droogdal een holle weg. Een holle weg is een weg, die is ontstaan door erosie door hemelwater of door veelvuldig gebruik (door vee of voertuigen) tussen twee hellingen. Holle wegen worden – net als droogdalen – soms ook wel ‘grub’ of ‘grubbe’ genoemd. Een droogdal gaat niet per definitie samen met een holle weg. Holle wegen komen vooral voor op lössgronden, onder meer in Zuid-Limburg en in Belgisch Limburg.
In Ingber vind je meerdere voor Zuid-Limburg zo typerende carréboerderijen, die aangemerkt zijn als Rijksmonument. De oudste daarvan is de Kapittelhof. In totaal zijn er 8 Rijksmonumenten in Ingber te vinden.
Kapittelhof: het Kapittel van Aken
Aan Ingberdorpsstraat nr. 29 ligt de zogeheten Kapittelhof (of Kapittelshof). Deze uit baksteen opgetrokken herenhoeve was vroeger eigendom van het Onze-Lieve-Vrouwe Kapittel van Aken. Dit Kapittel was een goed voorbeeld van het feodale systeem. Zie hierover nader het blog Het Feodale systeem en het blog Heerlijkheden in Zuid-Limburg. De heerlijkheid Gulpen werd door keizer Hendrik II (de Heilige) geschonken aan het Kapittel.
In 1256 gaf het Akense kapittel de nederzetting en het bijbehorende landgoed in erfpacht aan de broers Winand en Waitelin van Homberg. 1301 verkocht het Kapittel een groot deel daarvan aan Arnold van Julémont, heer van Wittem en te Nieuwenborg (Neubourg). Dit omvatte de helft van de grondheerlijkheid met middelbare en lagere jurisdictie (aldus het plakkaatje op de hoeve). Deze verkoop markeert het moment waarop het Akense kapittel een groot deel van haar wereldlijke macht en de helft van de grondheerlijkheid Gulpen uit handen gaf.
Het verschil tussen deze twee rechtshandelingen zit hem in de splitsing tussen het feitelijke grondbezit (de verpachting van de boerderij zelf) en de heerlijke rechten over dit gebied in Gulpen (het bestuur).
De hoeve zelf (de Kapittelhof) en de direct omliggende landerijen bleven als “laathof” (pachtboerderij) functioneren voor het resterende bezit en de inkomsten van het kapittel. Het feitelijke economische bezit van de hoeve bleef zodoende gekoppeld aan de naam van het Akense kapittel tot aan de Franse tijd.
Dit laat zien hoe complex de middeleeuwse “tweeheerlijkheid” van Gulpen was, waarbij de heren van Wittem/Neubourg en het kapittel van Aken de macht en de gronden deelden. Zie ook over de heerlijkheid Gulpen op de pagina .
In de grote schuur uit 1710 – de uitgelichte afbeelding bij dit blog – wordt de baksteen afgewisseld met mergelbanden. Ook zitten bovenin uilengaten. Die zijn behalve voor de ventilatie – zoals de naam al zegt – ook om kerkuilen en steenuilen binnen te laten. De uilen waren welkom omdat zij de muizenpopulatie in en rond de graanschuur onder controle hielden.
Deze schuur is het oudste nog bestaande gebouw in Ingber. Maar omdat de hof al sinds eeuwen bestond – Keizer Hendrik II leefde eind 10e, begin 11e eeuw en het domein bestond toen al – zullen er eerdere gebouwen zijn geweest. Aangenomen kan worden dat de nieuwere gebouwen op of in plaats van de oude gebouwd zijn. Vaak werd daarbij het bouwmateriaal van de afgebroken hoeven hergebruikt.
Rozenhof
Als je Ingber vanuit Gulpen binnen loopt, kom je aan de Ingerdorpsstraat 38 als eerste de Hoeve Rozenhof tegen, bij de T-kruising met de holle weg vanaf de Dolsberg. Dit is eveneens een carréhoeve en (ook) nog steeds in gebruik als boerderij. Tegen de gevel van de woning zijn twee mooie paardenkoppen afgebeeld.
De bouw is net als de Kapittelhof in baksteen, met mergelbanden.
De Rozenhof stamt uit de eerste helft van de 19e eeuw. Op de website DBNL is een technisch-zakelijke weergave van deze hoeve te lezen uit J.F. van Agt, Zuid-Limburg uitgezonderd Maastricht. Staatsdrukkerij- en Uitgeverijbedrijf, Den Haag 1962.
